1. FAI — რა არის საერთაშორისო საავიაციო ფედერაცია?
FAI (Fédération Aéronautique Internationale) დაარსდა 1905 წლის 14 ოქტომბერს პარიზში და დღეს შტაბ-ბინა ლოზანაშია (შვეიცარია). ეს არის მსოფლიოში ერთადერთი ორგანიზაცია, რომელიც ადგენს გლობალურ სტანდარტებს ყველა სპორტული ავიაციის დისციპლინისთვის — აერობატიკიდან პარაგლაიდინგამდე, სკაიდაივინგიდან დრონებამდე.
FAI-ს შემადგენლობაში 100-ზე მეტი ეროვნული ფედერაციაა. პარაგლაიდინგისა და დელტაპლანის სფეროს მართავს CIVL (Commission Internationale de Vol Libre — თავისუფალი ფრენის საერთაშორისო კომისია). CIVL-ის პასუხისმგებლობაა სწავლების სტანდარტები, შეჯიბრებების წესები, რეკორდების ფიქსაცია, პილოტთა რეიტინგი და აღჭურვილობის სერტიფიცირების ზედამხედველობა.
რა პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს?
FAI სტანდარტი არის გარანტი იმისა, რომ პარაგლაიდინგი არ არის მხოლოდ „გართობა," არამედ სერიოზული ავიაცია, სადაც წესები და უსაფრთხოება ყველასთვის ერთია — საქართველოში, საფრანგეთში თუ ბრაზილიაში.
პარაგლაიდინგში FAI-ს სტანდარტები 5 ძირითად მიმართულებას მოიცავს:
SafePro Para — სწავლების სტანდარტი
IPPI Card — საერთაშორისო აღიარების მექანიზმი
Sporting Code Section 7 — შეჯიბრებების რეგულაციები
EN 926 — აღჭურვილობის სერტიფიცირება
უსაფრთხოების პროტოკოლები
2. SafePro Para — სწავლების გლობალური სტანდარტი
SafePro Para არის CIVL-ის მიერ შემუშავებული სწავლების ერთიანი სისტემა, რომელიც განსაზღვრავს 5 საფეხურს (Stages), რომელიც პილოტმა უნდა გაიაროს კვალიფიციური ავიატორის სტატუსის მისაღწევად. სისტემა საგულდაგულოდ ერიდება ნებისმიერ ხარვეზს გზაზე და მკაფიოდ ყოფს მონაწილეებს სტუდენტებად და პილოტებად.
საფეხურისახელწოდებაParaProსტატუსიფოკუსი1Ground Skimming1სტუდენტიმიწისპირა ფრენა, Ground Handling2Altitude Gliding2სტუდენტისიმაღლეზე პლანირება, Landing3Active Flying3დამოუკიდებელიტურბულენტობა, აღდგენა4Soaring4პილოტითერმალები, SIV, XC შესავალი5Senior / Master5ექსპერტიAdvanced XC, შეჯიბრებები
ეს სტანდარტი უზრუნველყოფს, რომ პილოტს, რომელმაც კურსი გაიარა საქართველოში, ჰქონდეს ზუსტად იგივე ბაზისური ცოდნა, რაც პილოტს საფრანგეთში ან შვეიცარიაში. ფედერაციები იყენებენ SafePro-ს როგორც გზამკვლევს საკუთარი ეროვნული პროგრამების შესათანხმებლად, რათა სხვადასხვა სისტემებს შორის ეკვივალენტობა შენარჩუნდეს.
3. IPPI Card — საერთაშორისო პილოტის პროფესიონალურობის დამადასტურებელი ბარათი
IPPI (International Pilot Proficiency Identification) ბარათი შემოიღეს 1992 წელს. ეს არის FAI/CIVL-ის მიერ გაცემული საერთაშორისო დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს პილოტის კვალიფიკაციის დონეს მსოფლიო მასშტაბით.
როგორ მუშაობს IPPI?
IPPI ბარათი მიუთითებს პილოტის SafePro Para საფეხურს. როდესაც პილოტი მოგზაურობს საზღვარგარეთ, IPPI ბარათი — ეროვნულ ლიცენზიასთან ერთად — საფრენ ლოკაციების ინსპექტორებს, ინსტრუქტორებს და ოპერატორებს აძლევს სწრაფ და მკაფიო წარმოდგენას პილოტის გამოცდილების დონეზე. მაგალითად, თუ გაქვთ ParaPro 4, ალპებში ინსპექტორმა ზუსტად იცის, რომ შეგიძლიათ თერმალურ ნაკადებში ფრენა და XC მარშრუტების გავლა.
IPPI ბარათის მიღების 2 გზა
2015 წლის ოქტომბრიდან IPPI ბარათი ხელმისაწვდომია ორი ფორმატით:
დონის მიხედვით: ფიზიკური ბარათი, რომელსაც ყიდულობთ ეროვნული ასოციაციისგან. განახლება საჭიროა მხოლოდ დონის ცვლილებისას;
წლიურად: IPPI ლოგო ეროვნულ ლიცენზიაზე. ასოციაცია ავტომატურად გასცემს ყველა ლიცენზირებულ პილოტზე მცირე წლიური საფასურით. ამ სქემას მიუერთდნენ საფრანგეთი, იტალია, უნგრეთი, სერბეთი, რუმინეთი, მექსიკა და სხვა ქვეყნები.
მნიშვნელოვანი დათქმა
IPPI ბარათი არ იძლევა სადაზღვევო დაფარვას. ფრენის უსაფრთხოება საბოლოოდ პილოტის საკუთარი პასუხისმგებლობაა. IPPI ბარათი მოქმედებს მხოლოდ მოქმედ ეროვნულ ლიცენზიასთან ერთად.
4. Sporting Code Section 7 — შეჯიბრებების რეგულაციები
FAI-ს სპორტული კოდექსის მე-7 სექცია (Sporting Code Section 7) არის ძირითადი სამართლებრივი დოკუმენტი, რომელიც არეგულირებს პარაგლაიდინგისა და დელტაპლანის ყველა ოფიციალურ შეჯიბრებას. ეს კოდექსი ყოველწლიურად განახლდება და რამდენიმე ქვეთავს მოიცავს:
სექციასახელწოდებარას არეგულირებსS7 Commonზოგადი წესებიპილოტების კვალიფიკაცია, ზოგადი რეგულაციებიS7-ACross-Country (XC)მარშრუტული ფრენის შეჯიბრებებიS7-BAerobaticsაკრობატიკის ფიგურები და ქულათა სისტემაS7-CAccuracyსიზუსტეზე დაფრენის შეჯიბრებებიS7-EWPRSმსოფლიო პილოტთა რეიტინგის სისტემაS7-FXC Scoring (GAP)ქულათა გამოთვლის ფორმულაS7-GCCC Requirementsშეჯიბრების კლასის ფრთების სტანდარტებიS7-HFlight Recorderფრენის ჩამწერი ხელსაწყოების სპეციფიკაცია
შეჯიბრებების კატეგორიები
FAI შეჯიბრებები იყოფა ორ მთავარ კატეგორიად:
Category 1 (Cat 1): მსოფლიო და კონტინენტალური ჩემპიონატები. იმართება 2 წელიწადში ერთხელ. პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა 1989 წელს კოესენში (ავსტრია), პირველი ვალიდური პოდიუმი — 1991 წელს დინში (საფრანგეთი). ევროპის ჩემპიონატი ტარდება 1988 წლიდან, პანამერიკული — 2008 წლიდან, აზიური — 2004 წლიდან;
Category 2 (Cat 2): ღია საერთაშორისო შეჯიბრებები. ორგანიზატორმა შეიძლება Cat 2 სტატუსი მოითხოვოს ღონისძიებამდე სულ ცოტა 40 დღით ადრე. CIVL უზრუნველყოფს PR მხარდაჭერას და სანქციას.
WPRS — მსოფლიო პილოტთა რეიტინგი
ყველა პილოტი, რომელიც Cat 1 ან Cat 2 შეჯიბრებებში მონაწილეობს, იღებს WPRS (World Pilot Ranking System) ქულებს. მოპოვებული ქულები სრულად უქმდება 3 წლის შემდეგ, ამიტომ პილოტებმა, რომლებსაც სურთ რეიტინგში წინსვლა, რეგულარულად უნდა მონაწილეობდნენ შეჯიბრებებში. ქულების გამოთვლა ხდება GAP ფორმულით, ხოლო შედეგები FS (Flight Scoring) პროგრამული უზრუნველყოფით მუშავდება.
XC შეჯიბრებების ფორმატი
XC (Cross-Country) შეჯიბრებებში არსებობს ორი ძირითადი ფორმატი:
Open Distance: პილოტები ცდილობენ რაც შეიძლება შორს გაფრინდნენ, ზოგჯერ მოცემულ მიმართულებით;
Race to Goal: პილოტები მიჰყვებიან დადგენილ მარშრუტს — სტარტიდან გატარებადი წერტილების (Turnpoints) გავლით დამთავრებამდე (Goal). პირველი წერტილს მისული სულაც არ არის აუცილებლად გამარჯვებული — ქულები მოიცავს ლიდერობის ბონუსებს, სიმაღლის ბონუსებს და ჯარიმებს (მაგ. აკრძალულ ზონებში შესვლისთვის).
XC ტასკები მოიცავს 30-100 კმ-ს მანძილს, ამიტომ შეჯიბრი მხოლოდ Live Tracking-ით შეიძლება — Airtribune, Flymaster, Livetrack24 და Livetrack360 სერვისებით. Cat 1 ღონისძიებებზე Live Tracking სავალდებულოა — CIVL უზრუნველყოფს აპრობირებულ ტრეკინგ-პარკს და ტექნიკურ პერსონალს.
5. EN 926 — აღჭურვილობის სერტიფიცირების სტანდარტი
მიუხედავად იმისა, რომ FAI უშუალოდ არ ატარებს აღჭურვილობის ტესტებს, ის ეყრდნობა EN 926 (European Norm) სტანდარტს, რომელსაც ლაბორატორიულად ამტკიცებს ევროპული სერტიფიცირების ორგანოები (PMA, DHV/LTF, Air Turquoise). FAI-ს აღიარებულ შეჯიბრებებში მონაწილეობისთვის აუცილებელია, რომ პილოტის აღჭურვილობა აკმაყოფილებდეს სერტიფიცირებულ სტანდარტებს.
EN კლასიფიკაციის სისტემა
კლასიSafeProGlide RatioმახასიათებელიEN-AStage 1-27:1 - 8:1მაქსიმალური პასიური უსაფრთხოება, ავტო-აღდგენაEN-BStage 38:1 - 9.5:1მაღალი უსაფრთხოება, ზომიერი პერფორმანსიEN-CStage 49.5:1 - 10.5:1მაღალი წარმადობა, XC-ზე ორიენტირებულიEN-DStage 510:1 - 11:1სპორტული, მოითხოვს მაღალ აქტიურ პილოტირებასCCCStage 5+11:1+შეჯიბრებების კლასი, CIVL S7-G სტანდარტი
CCC (Competition Class Certified) ფრთებს CIVL ცალკე სტანდარტით — Sporting Code S7-G — ასერტიფიცირებს. S7-G მოიცავს ზომების, მატერიალის და დატვირთვის ტესტების სპეციფიკაციებს. CIVL-ის ვებსაიტზე ხელმისაწვდომია სერტიფიცირებული CCC ბრენდებისა და მოდელების სრული სია.
დამცავი აღჭურვილობა
FAI/CIVL-ის სტანდარტები მოიცავს აღჭურვილობის ყველა კომპონენტს:
ჩაფხუტები (Helmets): EN 966 სტანდარტი პარაგლაიდინგისთვის — სპეციფიკური დაცვა გვერდითი და ზედა ზემოქმედებისგან;
ჰარნესები (Harnesses): ზურგის პროტექტორის სტანდარტი — EN 1651, ვინაიდან ჩაფრენისას ზურგი ყველაზე დაუცველი ადგილია;
სათადარიგო პარაშუტი: სავალდებულო. გახსნის ტექნიკა, მინიმალური სიმაღლე (60-100 მ), წლიური გადაფუთვის მოთხოვნა.
6. უსაფრთხოების პროტოკოლები
FAI/CIVL მუდმივად აანალიზებს ფრენის ინციდენტებს მსოფლიო მასშტაბით და გასცემს რეკომენდაციებს. CIVL-ის უსაფრთხოების სტრუქტურა მოიცავს:
Safety Officer: 2012 წლიდან CIVL-ს ჰყავს სპეციალური უსაფრთხოების ოფიცერი, რომელიც კოორდინაციას უწევს ინციდენტების ანალიზს;
Safety Management System (SMS): სტრუქტურირებული პროცესი რისკის იდენტიფიცირებისთვის, შეფასებისთვის და შემცირებისთვის;
ინციდენტის ანგარიშის ფორმა: სტანდარტიზებული ფორმულარი, რომლითაც ნებისმიერ პილოტს ან ორგანიზატორს შეუძლია შეტყობინება;
Safety Notices: CIVL ავრცელებს უსაფრთხოების გაფრთხილებებს კონკრეტულ წარმოებულ პროდუქტებზე ან პრაქტიკებზე;
სატელიტური ტრეკერების სია: CIVL ამტკიცებს სატელიტური ტრეკერების ჩამონათვალს, რომლებიც აკმაყოფილებენ უსაფრთხოების სტანდარტებს Cat 1 შეჯიბრებებისთვის.
CIVL-ის უსაფრთხოების ფილოსოფია
„ყოველი სისტემა იდეალურად არის შექმნილი იმ შედეგების მისაღწევად, რომლებსაც ის იძლევა." (Donald Berwick) — CIVL-ის უსაფრთხოების გვერდის ეპიგრაფი. ეს ნიშნავს, რომ უსაფრთხოება არ არის შემთხვევითი — ის სისტემატური მუშაობის შედეგია.